Planowane zmiany w upadłości konsumenckiej. Przedsiębiorca jak konsument.

Ministerstwo Sprawiedliwości przedstawiło projekt zmian w ustawie Prawo upadłościowe i naprawcze w zakresie dotyczącym upadłości konsumenckiej.

Planowany termin przyjęcie projektu przez Radę Ministrów został określony na czwarty kwartał 2018.

Zgodnie z projektem ujednolicone zostaną cele postępowania upadłościowego prowadzonego wobec osób fizycznych i osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą.

Podstawowym celem zakładanych zmian ma być oddłużenie konsumentów i przedsiębiorców. Zgodnie z projektem jedyną przeszkodą dla ogłoszenia upadłości jednoosobowego przedsiębiorcy będzie orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto projekt przewiduje wykreślenie przepisu nakazującego sądowi odrzucenie wniosku o upadłość jeżeli ktoś wpadł w niewypłacalność przez rażące niedbalstwo i umyślne działanie. Inną nowością jest obowiązek umorzenia długów w sytuacji gdy osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje na jego trwałą niezdolność do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłat.

Nowelizacja przewiduje także powołanie tymczasowego nadzorcy sądowego w sytuacji braku majątku po stronie dłużnika, a w takich sprawach Sędzią – komisarzem będzie mógł być referendarz.

Poniżej przedstawiam informację przedstawioną przez Ministerstwo Sprawiedliwości oraz odnośnik do projektu ustawy.

 

Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

 

W dniu 31 grudnia 2014 r. weszła w życie nowelizacja ustawy -  Prawo upadłościowe i naprawcze w zakresie dotyczącym tzw. upadłości konsumenckiej  zasadniczo zmieniająca sytuację prawną niewypłacalnych osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej (ustawa z dnia 29 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz. U. 2014 r, poz. 1306). Zmiana stanu prawnego spowodowała istotny wzrost zarówno liczby wniosków o ogłoszenie upadłości konsumenckiej jak i prowadzonych postępowań upadłościowych. Dla porównania, w ostatnim roku obowiązywania poprzedniego modelu upadłości konsumenckich, to jest w 2014 r., wpłynęło do sądów upadłościowych 300 wniosków o ogłoszenie upadłości konsumentów i ogłoszono 31 upadłości tego typu, a w 2015 r. odnotowano już 5616 wniosków, przy 2220 ogłoszonych upadłości konsumenckich.
Od 1.1.2016 r. (wejście w życie ustawy z dnia 15 maja 2015 roku - Prawo restrukturyzacyjne, Dz. U. z 2016 r. poz. 1574) postępowanie upadłościowe według przepisów tytułu V części trzeciej p.u. (tzw. upadłość konsumencka) prowadzi się również wobec byłych przedsiębiorców w okresie roku od wykreślenia z właściwego rejestru lub zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, co m.in. przyczyniło się do jeszcze większego wzrostu liczby postępowań prowadzonych w trybie upadłości konsumenckiej (W 2016 r. ogłoszono 4478 upadłości konsumenckich przy 8694 złożonych wnioskach, podczas gdy w 2015 roku złożono 5616 wniosków przy 2220 ogłoszonych upadłościach konsumenckich. Do końca III kwartału 2017 r. otwarto już 3949 nowych postępowań upadłości konsumenckiej – dane ze sprawozdań statystycznych Ministerstwa Sprawiedliwości S20UN).
Zwiększona liczba spraw nieuchronnie spowodowała ujawnienie się wielu problemów, które wiążą się ze stosowaniem znowelizowanych przepisów. Przeprowadzone przez Instytut Wymiaru Sprawiedliwości badania wykazały m.in. dużą liczbę spraw upadłościowych byłych przedsiębiorców, korzystających z postępowania przewidzianego dla konsumentów, dodatkowe obciążenie sądów zajmujących się formalnie upadłością konsumencką koniecznością badania wykonania przez byłych przedsiębiorców obowiązków wynikających z prawa upadłościowego (por. art. 4914 ust. 2 pkt 3 p.u.), częste przypadki długiego trwania postępowania po ogłoszeniu upadłości związane m.in. z trudnościami z ustalaniem listy wierzytelności, problemami z likwidacją masy upadłości, przypadkami niewystarczającej współpracy innych podmiotów z organami postępowania upadłościowego, trudności ze stosowaniem przepisów dotyczących zaliczkowego ponoszenia kosztów postępowania przez Skarb Państwa, przypadki ponoszenia kosztów postępowania przez syndyków, problemy organizacyjne sądów związane ze znacznym wzrostem liczby obsługiwanych spraw przez sądy upadłościowe.
Ponadto, z informacji wpływających bezpośrednio do Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że brak w prawie upadłościowym odpowiednich regulacji chroniących przed konsekwencjami upadłości konsumenckiej byłego małżonka, przepisów które właściwie regulowałyby styk egzekucji alimentacyjnej z upadłością oraz dostęp upadłego do korespondencji, a także pozwalałyby na zabezpieczenie środków materialnych dla funkcjonowania rodziny, której członkowie objęci są postępowaniem upadłościowym.

 

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

 

Projekt będzie zawierał przepisy umożliwiające zawarcie układu z wierzycielami, przy wykorzystaniu procedury o zatwierdzenie układu, przewidzianej w ustawie – Prawo restrukturyzacyjne i zarezerwowanej obecnie wyłącznie dla przedsiębiorców.
Projekt przewiduje, że sąd będzie mógł wstrzymać na okres do 5 miesięcy rozpoznanie wniosku o ogłoszenie upadłości do czasu ustalenia, czy nie jest możliwe zawarcie układu z wierzycielami.
Rozwiązanie to powinno pozwolić dłużnikowi zachować składniki swojego majątku, pominąć egzekucję indywidualną lub upadłościową i zrestrukturyzować swe długi przy współpracy z doradcą restrukturyzacyjnym i po zatwierdzeniu układu przez sąd. Jeśli zawarcie układu okaże się niemożliwie, pozostaje droga upadłości konsumenckiej. Ma to być rozwiązanie dedykowane wszystkim tym osobom, które posiadając dochody na poziomie średniej krajowej lub większe, popadły w stan zadłużenia uniemożliwiający normalne funkcjonowanie.
Proponuje się wyłączenie badania umyślności i rażącego niedbalstwa przy ogłaszaniu upadłości konsumenckiej. Badanie przyczyn niewypłacalności przesuwa się na etap ustalania planu spłaty, ewentualnie decyzji o umorzeniu bez ustalania planu spłaty. Konsekwencją niewłaściwego zachowania przed niewypłacalnością nie jest niemożliwość ogłoszenia upadłości, ale wydłużenie planu spłaty o okres od 4 do 7 lat.
Wprowadzenie postępowania zabezpieczającego, w którym jednocześnie dokonuje się oceny możliwości połączenia w jednej decyzji sądu ogłoszenia upadłości oraz ustalenia planu spłat albo  postanowienia umarzającego zobowiązania.
Dzięki temu rozwiązaniu uniknie się prowadzenia fazy postępowania upadłościowego z udziałem syndyka, co znacznie wydłuża cały proces dochodzenia do umorzenia zobowiązań upadłego liczonych od złożenia wniosku do dnia wydania postanowienia o umorzeniu zobowiązań we wszystkich tych przypadkach, gdy majątek dłużnika nie pozwala  na zaspokojenie wierzycieli w drodze planu podziału.
Zmiany w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej mają na celu rozszerzenie zakresu podmiotowego stosowania ustawy o osoby zamierzające złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości albo inne pismo w prowadzonym wobec niej postępowaniu upadłościowym w trybie upadłości konsumenckiej.

Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe oraz niektórych innych ustaw