Postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 16 maja 2018 r. II AKz 307/18

W postępowaniu w przedmiocie tymczasowego aresztowania prokurator ma wykazać występowanie ogólnej i szczególnej przesłanki środków zapobiegawczych, co wynika ze skargowego charakteru tego postępowania. Na prokuratorze spoczywa więc ciężar wykazania, że zebrane w sprawie dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że podejrzany popełnił zarzucane mu przestępstwo (art. 249 § 1 KPK) oraz, że zachodzi uzasadniona obawa bezprawnego utrudniania przez podejrzanego prawidłowego toku postępowania (art. 258 § 1 i 2 KPK). Dlatego we wniosku w przedmiocie tymczasowego aresztowania prokurator obowiązany jest podać dowody wskazujące na duże prawdopodobieństwo popełnienia przez podejrzanego zarzuconego mu przestępstwa oraz okoliczności przemawiające za istnieniem zagrożeń dla prawidłowego toku postępowania (art. 250 § 2a KPK). Ciężar wykazania przesłanki ogólnej i szczególnej tymczasowego aresztowania oraz dalszych środków zapobiegawczych odnosi się nie tylko do wniosku o zastosowanie tymczasowego aresztowania, ale także do każdego kolejnego wniosku o przedłużenie tego środka, co wynika z dyrektywy adaptacji środków zapobiegawczych do sytuacji procesowej oskarżonego, o której mowa w art. 253 § 1 KPK. Stosownie do tej dyrektywy, obowiązkiem prokuratora jest baczenie, czy w sprawie nadal występują przyczyny, dla których środek zapobiegawczy został zastosowany lub wystąpiły przyczyny uzasadniające jego uchylenie albo zmianę.

(...) Obawa bezprawnego utrudniania prawidłowego przebiegu postępowania, stanowiąca jedyną przesłankę stosowania środków zapobiegawczych spełniających funkcję zabezpieczającą, musi być uzasadniona (art. 258 § 1 KPK) i wynikać z okoliczności ustalonych w toku postępowania (art. 251 § 3 KPK). Wymieniona przesłanka nie może być zatem iluzoryczna, gołosłowna, niepotwierdzona żadnymi okolicznościami. (...) Przepisy art. 249 § 1 KPK i art. 258 § 1 KPK wymagają jednak wskazania rzeczywistych okoliczności uzasadniających stan obawy bezprawnego utrudniania prawidłowego toku postępowania, czego prokurator, a za nim sąd pierwszej instancji nie uczynili, ograniczając się do domniemań i hipotez.

(...) Przepisy dotyczące środków zapobiegawczych mają charakter wyjątkowy, gdyż konstytucyjną i konwencyjną wartością podlegającą prawnej ochronie jest wolność osobista jednostki (art. 41 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 5 ust. 1 EKPC). Przepisy ustawy zezwalające na pozbawienie i ograniczenie wolności osobistej mają zatem charakter wyjątkowy, a przez to muszą być interpretowane rygorystycznie. Niedopuszczalne jest interpretowane tych przepisów w sposób zezwalający na pozbawienie lub ograniczenie wolności osobistej jednostki, gdy nie występuje uzasadniona potrzeba. Nie do zaakcentowania jest zatem pogląd, że obawa matactwa nie musi wynikać z konkretnych dowodów, gdyż uzasadnia ją sam udział podejrzanego w zorganizowanej grupie przestępczej (s. 85 wniosku). Wymieniony pogląd prowadzi do wniosku, że w każdej sprawie, w której zarzucono podejrzanemu popełnienie przestępstwa w art. 258 § 1 KK występuje uzasadniona obawa, że będzie bezprawnie utrudniał prawidłowy tok postępowania poprzez wpływanie na zeznania świadków i wyjaśnienia innych podejrzanych, a tym samym przesłanka do zastosowania tymczasowego aresztowania. Wymieniony pogląd dopuszcza więc stosowanie tymczasowego aresztowania (innych środków zapobiegawczych) także wtedy, w rzeczywistości wymieniona obawa nie występuje. Zgodnie z tym poglądem, pozbawienie lub ograniczenie wolności podejrzanego staje się zasadą, a wyjątkiem, odpowiadanie przez niego z wolnej stopy.

(...) Zasadą w polskim i w każdym demokratycznym procesie karnym jest odpowiadanie oskarżonego z wolnej stopy, a tymczasowe aresztowanie oraz inne środki zapobiegawcze mogą być stosowane jedynie wyjątkowo. O takim charakterze środków zapobiegawczych świadczą ich cel i funkcje oraz przesłanki.

(...) Środki zapobiegawcze spełniając funkcję zabezpieczającą nie mogą być stosowane dla wygody organów postępowania, a więc po to, aby ustalić określone stany rzeczy, ale jednie i wyłącznie w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania. (...) Procesowym uprawnieniem oskarżonego (podejrzanego) jest obrona przed przedstawionym zarzutem, a z faktu podjęcia działań obrończych nie można wywodzić niekorzystnych dla oskarżonego konsekwencji, zwłaszcza, co do stosowania wobec niego środków zapobiegawczych.

TEZA: W postępowaniu w przedmiocie tymczasowego aresztowania prokurator ma wykazać występowanie ogólnej i szczególnej przesłanki środków zapobiegawczych, co wynika ze skargowego charakteru tego postępowania. Na prokuratorze spoczywa więc ciężar wykazania, że zebrane w sprawie dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że podejrzany popełnił zarzucane mu przestępstwo (art. 249 § 1 KPK) oraz, że zachodzi uzasadniona obawa bezprawnego utrudniania przez podejrzanego prawidłowego toku postępowania (art. 258 § 1 i 2 KPK). Dlatego we wniosku w przedmiocie tymczasowego aresztowania prokurator obowiązany jest podać dowody wskazujące na duże prawdopodobieństwo popełnienia przez podejrzanego zarzuconego mu przestępstwa oraz okoliczności przemawiające za istnieniem zagrożeń dla prawidłowego toku postępowania (art. 250 § 2a KPK). Ciężar wykazania przesłanki ogólnej i szczególnej tymczasowego aresztowania oraz dalszych środków zapobiegawczych odnosi się nie tylko do wniosku o zastosowanie tymczasowego aresztowania, ale także do każdego kolejnego wniosku o przedłużenie tego środka, co wynika z dyrektywy adaptacji środków zapobiegawczych do sytuacji procesowej oskarżonego, o której mowa w art. 253 § 1 KPK. Stosownie do tej dyrektywy, obowiązkiem prokuratora jest baczenie, czy w sprawie nadal występują przyczyny, dla których środek zapobiegawczy został zastosowany lub wystąpiły przyczyny uzasadniające jego uchylenie albo zmianę.